Tự do — Be Better With Jane

Chẳng hiểu sao, những cuộc nói chuyện sâu với bạn bè thân thiết của tôi kiểu gì rồi cũng đi tới đoạn "tự do". Chắc những đứa giống nhau thì hay chơi với nhau — đứa nào cũng lởn vởn trong đầu những câu hỏi giống nhau: thế nào là tự do, làm sao để có tự do, và làm sao để giữ được nó.

Hôm trước, tôi ngồi nói chuyện với một chị bạn — chị 7x, chưa chồng chưa con, làm trong một tập đoàn lớn. Nhìn vào, ai cũng nghĩ chị rất tự do, chẳng vướng bận gì. Nhưng khi nói chuyện sâu hơn, cả hai chúng tôi đều đồng ý: tự do thực sự không đến từ những điều đó. Có những người chồng con đủ cả, trách nhiệm đầy mình, nhưng lại rất tự do. Ngược lại, có những người chẳng vướng bận gì nhưng lại chẳng tự do chút nào.

Vậy thế nào mới thực sự là tự do?

Ba phiên bản định nghĩa tự do của tôi

Năm 2020 — "Hoang dã"

Trong tay có một công ty 30 người, một tình yêu đẹp, người yêu (cũ) chiều chuộng hết mực. Lúc đó tự do với tôi là "làm những gì mình muốn, với những người mình thích, vào bất cứ khi nào mình muốn". Nghe thì có vẻ đúng, nhưng luôn có cảm giác sai sai. Sau này đi học tôi mới nhận ra: đó không phải "tự do", đó là "hoang dã".

Năm 2022 — "Tự do của những cái cần thiết"

Tự do với tôi trở thành: có đủ thời gian cho những người quan trọng, có đủ sức khỏe cho những thứ mình muốn chơi, có đủ tiền để không phải từ chối những thứ mình muốn làm, và độc lập về cảm xúc — để có thể nhấc lên rồi cũng đặt xuống một cách nhẹ nhàng.

Định nghĩa này theo tôi suốt vài năm. Đến khi trong tay có đủ cả 4 điều đó, tôi vẫn không cảm thấy "tự do". Đừng hiểu lầm — tôi rất hài lòng với cuộc sống của mình lúc đó, chỉ là cảm giác tự do vẫn không xuất hiện. Trong một chuyến retreat ở Vườn Xả, tôi kể với mọi người: cảm giác của tôi lúc đó giống như đang ở trong một cái lồng rất đẹp, long lanh, lung linh — nhưng không xòe được cánh ra.

Năm ngoái — "Khai phóng tư tưởng"

Khi viết một bài về hành trình tự do, tôi nhận ra hành trình này bắt đầu từ bốn chữ: "không ngừng khai phóng". Knowledge that sets you free — kiến thức là thứ đưa mình đến tự do.

Khi có kiến thức, mình tin vào quyết định của chính mình, và không còn bị lung lay bởi những "tư tưởng xã hội" — mà sau này tôi nhận ra, đó chính là một dạng thao túng. Một khi không còn bị thao túng nữa, đó là lúc mình tự do.

Và bây giờ

Trong cuộc nói chuyện cuối năm vừa rồi, tôi nhận ra: "Tự do với em bây giờ là tự do trong tư tưởng. Em không còn bám chấp vào định nghĩa của tự do nữa. Em cảm được sự tự do, và em biết mình đang tự do."

Đó chính là cảm giác của tôi lúc này — biết mình đang làm gì, và tin rằng mình đang đi đúng hướng. Một cảm giác tự do tự tại, trong đầu lúc nào cũng văng vẳng 15 chữ của thầy Trung:

"Không ngừng khai phóng, chọn một cách sống, và cứ thế sống theo cách của mình."

Một bài viết lúc nửa đêm, chưa kịp chỉnh sửa ảnh, biết là giờ này đăng thì chẳng mấy ai đọc đâu. Nhưng thôi kệ — tôi viết cho mình là chính.

Somehow, the deep conversations with my closest friends always find their way to "freedom". Maybe similar people flock together — each of us circling the same questions in our heads: what is freedom, how do you get it, and how do you hold on to it.

The other day I sat talking with an older friend — in her 40s, no husband, no kids, working at a big corporation. From the outside, everyone would think she's completely free, unburdened by anything. But as we talked deeper, we both agreed: real freedom doesn't come from those things. Some people have a spouse, children, responsibilities piled high, and yet are deeply free. Others have nothing tying them down, and yet aren't free at all.

So what does it actually mean to be free?

My three versions of what freedom means

2020 — "Wild"

I had a 30-person company, a beautiful relationship, an (ex) partner who spoiled me endlessly. Back then, freedom to me meant "doing what I want, with the people I like, whenever I want". It sounded right, but something always felt off. Later, when I started studying, I realised: that wasn't "freedom", that was "wildness".

2022 — "The freedom of what's necessary"

Freedom became: having enough time for the people who matter, enough health for the things I want to do, enough money not to have to say no to what I want, and emotional independence — being able to pick something up and set it back down lightly.

This definition stayed with me for years. And yet, once I had all four of those things, I still didn't feel "free". Don't get me wrong — I was very content with my life then, the feeling of freedom just wouldn't appear. On a retreat at Vườn Xả, I told everyone: it felt like being inside a beautiful cage, sparkling and shimmering — but unable to spread my wings.

Last year — "Liberating the mind"

While writing a piece about the journey to freedom, I realised it all begins with one idea: "never stop liberating". Knowledge that sets you free — knowledge is what carries you to freedom.

With knowledge, you trust your own decisions, and you're no longer swayed by "social ideas" — which, I later realised, are a form of manipulation. The moment you're no longer being manipulated is the moment you're free.

And now

In that year-end conversation, I realised: "Freedom to me now is freedom of the mind. I no longer cling to a definition of freedom. I can feel freedom, and I know I'm free."

That's exactly how I feel right now — knowing what I'm doing, and trusting that I'm heading the right way. A feeling of free, self-possessed ease, with 15 words from my teacher Trung always echoing in my head:

"Never stop liberating, choose a way to live, and simply live it your own way."

Written at midnight, photos not yet edited, knowing barely anyone reads at this hour. But never mind — I write mostly for myself.

10 điều tôi ước mình biết sớm hơn — Phần 6: Tự do